Skarga nadzwyczajna i ochrona konsumenta – wystawcy weksla in blanco

Sąd Najwyższy w wyroku z 25 listopada 2020 r., I NSNc 57/20 przychylił się do poglądu, który uznaje art. 76 Konstytucji (ochrona konsumentów przez władze publiczne) za podstawę kontroli orzeczeń zaskarżonych w oparciu o art. 89 Ustawy o SN. Sąd zauważył, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 13. IX. 2011, K 8/09 orzekł, że zarzut naruszenia art. 76 Konstytucji nie stanowi samodzielnej podstawy skargi konstytucyjnej, to jednak stanowiska Trybunału nie można stosować per analogiam do instytucji skargi nadzwyczajnej. SN uznał, że stanowisko TK jest słuszne w stosunku do ustaw, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, by przepis art. 76 polskiej ustawy zasadniczej stosować jako samodzielną podstawę kontroli orzeczeń sądów.

 

Szerokie podstawy ochrony konsumenta

 

Zwraca uwagę odwołanie się do amerykańskiego modelu kontroli konstytucyjności prawa przez sądy – judicial review. Pozostaje przedmiotem dyskusji na ile trafne są tego rodzaju “transplanty prawne”, nie biorące pod uwagę odmiennego charakteru konstytucji USA, a w konsekwencji ustroju sądów i znaczenia judykatów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych.
Mimo erudycyjnego nawiązania do judicial review, omawiany wyrok odwołał się przede wszystkim do art. 89 Ustawy o SN. Zgodnie z nim, jedną, z podstaw skargi nadzwyczajnej jest naruszenie zasad konstytucyjnych. Art. 76 Konstytucji wyraża niewątpliwie zasadę statuującą obowiązek organów państwa (zatem i sądów) by podejmować takie działania (odpowiednio: ustawodawcze, wykonawcze, sądownicze), które chronią konsumentów przed rozmaitymi nieuczciwymi praktykami rynkowymi. Celem tej szeroko odzwierciedlonej w prawie pozytywnym ochrony nie jest faworyzowanie konsumenta, lecz wyrównanie jego pozycji rynkowej w stosunku do profesjonalistów.
Sąd powołał się nie tylko na bezpośrednie umocowanie zarzutu skargi w art. 76 ustawy zasadniczej lecz również na Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz dyrektywę 93/13, zbliżającą przepisy państw członkowskich dotyczące nieuczciwych klauzul w umowach z konsumentem.

 

Nie można orzekać “z automatu”

 

Słabsza pozycja konsumenta uwidacznia się również w toku postępowania sądowego: ma on ograniczone możliwości dowodzenia nieważności umowy, wygaśnięcia lub nieistnienia wierzytelności itp. Ma to miejsce np. w sytuacji wystawienia weksla własnego in blanco, mającego zabezpieczać pożyczkę zaciągniętą przez konsumenta, a następnie skierowania sprawy do postępowania nakazowego. W świetle okoliczności sprawy, obrazującej szerszy i doniosły problem społeczny lichwiarskich pożyczek dla ubogich lub zadłużonych obywateli, trudno poprzestać jedynie na stwierdzeniu istnienia poprawnie wypełnionego weksla. Dlatego też w omawianym tu wyroku Sąd Najwyższy zauważył, że sąd powszechny, prowadzący postępowanie nakazowe z weksla wobec konsumenta nie może poprzestać na regulacji k.p.c., lecz winien stosować ex officio przepisy konsumenckie, tak by nie dopuścić do “zastąpienia” wekslem niedozwolonych klauzul z umowy pożyczki. Trudno nie dostrzec, że jest to modelowy i dobrze znany w literaturze i orzecznictwie przykład działania skierowanego na obejście prawa.

There is 1 comment

  1. Bardzo długo próbowałem zrozumieć coś więcej o skardze konsumenta i jego ochronie. Dzięki temu artykułowi wszystko sobie ułożyłem fajnie w głowie. Dzięki!

    7 stycznia, 2021, 12:51 pm